Naamgeving
Het woord taxus is afgeleid van het Griekse taxon wat boog betekent, want van taxushout werden bogen en schilden gemaakt. Van taxus is het woord toxisch afgeleid. Het verwijst naar de giftige delen van de boom.
Taxus baccata of venijnboom
Taxus is een geslacht van coniferen, meestal ingedeeld in de taxusfamilie (Taxaceae). Het zijn vrij traag groeiende bomen of struiken. De hoogte kan variëren van 1 tot 15 m en de boomstammen kunnen een doorsnede tot maar liefst 4 m bereiken. Ze hebben een roodachtige schors en lancetvormige, vlakke, donkergroene, lange naalden. In het najaar verschijnen de felrode besjes.Alle soorten taxus bevatten het hoogst giftige taxine. Alle delen van de boom behalve de bessen bevatten deze giftige stof. De besjes zijn eetbaar, zoet en bevatten veel vitamine C, maar het zaad is erg giftig. In tegenstelling tot vogels kan de menselijke maag de zaadhuid afbreken en taxine vrijgeven in het lichaam. Dit kan fatale resultaten hebben als de zaadmantels zonder de zaden eerst te verwijderen worden gegeten. Bij vogels wordt het giftige pitje niet verteerd, maar uitgepoept. Als het in goede aarde valt, ontkiemt er een nieuw taxusboompje.
Verspreiding
Taxus is inheems in Europa, het Atlasgebergte (Noord-Afrika), Klein-Azië, Iran, Noord-Amerika, de Celebes-eilanden en Indonesië. De Europese taxus (baccata) is goed bestand tegen schaduw en de enige boom die onder beuken kan groeien zowel op zure als op alkalische grond. Hij kan heel oud worden. Er bestaan nog taxusbomen waarvan men schat dat ze 1000 jaar oud zijn. Precies is het nooit te zeggen, want oude exemplaren zijn meestal hol van binnen zodat een betrouwbare telling van de jaarringen onmogelijk is. In het Schotse Fortingall staat een taxus die 2000 oud zou zijn. In geen andere streek van Europa zijn zo grote aantallen taxussen te vinden als in de Normandische provincies Orne, Calvados en Eure. Vele daarvan zijn oeroud en hebben holle stammen. Men schat dat sommige een leeftijd van 1500 tot 2000 jaar bereikt hebben.
Gebruik
Uit sommige taxussoorten wordt de grondstof voor het kankermedicijn Paclitaxel gewonnen. Dit cytostaticum, dat gebruikt wordt bij chemotherapie is beter bekend onder de merknaam ‘Taxol’ vernoemd naar de Taxus. Paclitaxel wordt gebruikt bij chemotherapie en is werkzaam vanwege zijn stabiliserende effect op microtubuli. Dit zijn kleine, buisvormige structuren die de cel zelf aanmaakt. Ze zijn noodzakelijk voor de celdeling. Taxol verstoort de aanmaak van deze microtubili door enerzijds de aanmaak ervan aan te wakkeren en anderzijds te verhinderen dat bestaande microtubili worden afgebroken. Hierdoor verstikt de cel als het ware in de aangemaakte microtubili en kan hij zich niet meer delen.Taxol wordt onder andere ingezet bij de behandeling van verschillende vormen van kanker.
Legendes
Robin Hood en zijn bende zouden hun kracht ontleend hebben aan bogen van taxushout. Robin werd ook begraven nabij een taxusboom. Een christelijke legende spreekt van een taxus die bij het sterven van Christus donker werd van smart en de gelofte aflegde om dodelijk te zijn voor mens en dier. De venijnboom werd vaak aangeplant in kerktuinen. Men stelt soms dat deze boom als symbool van het lange leven of als boom van de dood werd geplant. Een andere verklaring is dat venijnbomen werden geplant om landbouwers en herders te ontmoedigen hun dieren op de begraafplaatsen achter te laten, het giftige gebladerte was immers een belemmering. Ook heksen gebruikten taxustakken – geplukt tijdens een maansverduistering – om er heksenzalf van te maken. Hiermee ingesmeerd konden zij vliegen.